alişan şahin
Bu çalışma Mu’tezile’nin doğuşu, beş temel ilkesi (usûl-i hamse), siyaset ve imamet anlayışları, rasyonalist teolojisi, Emevî ve Abbâsî dönemlerindeki siyasi ve fikrî mücadeleleri, Hâricîliğin (özellikle Necdiye kolunun) ve Mu’tezile içindeki anarşist eğilimlerin (imamsız toplum, devletsizlik) Batı anarşizmi ile karşılaştırmalı analizi, Hristiyan anarşizmi, İslam’da mülkiyet ve otorite kavramları gibi çok çeşitli ve derinlikli konuları kapsıyor.
Eldeki kaynakların geniş yelpazesi; antropoloji (devletin doğuşu ve devletsiz toplumlar), İslam düşünce tarihi, kelâm (özellikle Mu’tezile’nin teolojisi ve epistemolojisi), siyaset felsefesi (İslam’da anarşizm, hilafet tartışmaları) ve Batı anarşizmini kapsamaktadır. Bu zengin literatürü tutarlı bir eserde birleştirmek için teoloji, siyaset ve toplumsal yapıların kesişim noktalarına odaklanan disiplinlerarası bir çalışma formüle edilmeye çalışılmıştır. Kurgusu ise kabilevi ve devletsiz toplumlardan başlayarak İslam’ın ilk asırlarındaki iktidar/otorite tartışmalarına, oradan da Mu’tezile’nin hem akılcı hem de siyasi boyutlarına uzanan bir çizgide oldu.
